merkez@anadolulpgdernegi.org.tr

EPDK hangi koşullarda yaptırım uygulayabilir - Şubat 2013

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun idari para cezası düzenlemesi veya diğer yaptırımları uygulayabilmesi için aşağıda sıralanan koşulların gerçekleşmesi zorunludur.

  • Piyasa kanunlarında yasaklanan icrai veya ihmali bir davranışın meydana gelmesi

Yaptırım uygulanabilmesi için en başta Kanunun karşılığında yaptırım öngördüğü bir fiilin işlenmesi ve bu fiilin haksızlık oluşturması gerekir. Her kabahat bir haksızlık teşkil eder, ancak her haksızlık kabahat değildir. Kanunda kabahat olarak tanımlanmayan haksızlıklardan dolayı yaptırım uygulanamaz. Kabahat karşılığı olan yaptırımın türü ve miktarı mutlaka kanunla belirlenmelidir. Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu kanunda açıkça belirlenebileceği gibi kabahatin kapsam ve koşulları kanunla belirlenerek içeriğinin idari düzenlemelerle doldurulması istenebilir. Kapsam ve koşulları kanunda açıkça belirlenmeyen bir konuda ikincil düzenlemelerle kabahat tanımlanamaz. Örneğin; kanunda sorumlu müdür kontrol kayıt defteri bulundurulmaması kabahat olarak tanımlandıktan sonra defterin şekli, sayfa adedi, ebadı vb konular yönetmelikle düzenlenebilir. Ekonomik hakları kısıtlayacak ölçüde yaptırım gerektiren kabahatlerin mutlaka kanunla açıkça tanımlanması gerekir. İdarenin yetkilerini genişletici ve çalışma hürriyetini kısıtlayıcı tanımlamalar ikincil mevzuatlarla yapılamaz. Kuruma genel ve sınırları belirsiz yetki veren kanun hükümlerine dayanılarak çıkarılan yönetmelik veya kurul kararlarıyla kabahat düzenlenemez ve bu tür düzenlemelerle yaptırım uygulanamaz. 

  • Kanunda kabahat olarak tanımlanan fiilin Kurumun kanuni organları tarafından usulüne uygun tespit edilmesi

İdarenin kanuniliği esastır. Kanun yapma yetkisi sadece TBMM nindir. Kanunla görev, yetki ve unvanları belirlenmiş olanlar idari yaptırımla ilgili denetim, tespit, soruşturma, ön araştırma yapabilir ve yaptırım uygulayabilir. Yönetmelikle, kurul kararıyla veya sözleşmeyle yetki verilenlerin denetim, tespit ve araştırmalarına dayanılarak idari yaptırım uygulanamaz. Örneğin kanunda “… Dairesi Başkanlığı” tanımlanmamışsa, daire tarafından yazılı savunma istenemez ve yaptırımla ilgili diğer işlemler dairece yürütülemez. Aynı şekilde kanunda “EPDK denetçisi veya enerji uzmanı” tanımlanmamışsa, EPDK denetçisi veya enerji uzmanı tarafından imzalanan tutanaklara dayanılarak yaptırım uygulanamaz. 

  • Zamanaşımının dolmamış olması

Soruşturma zamanaşımının dolması halinde idari para cezası uygulanmaz. Süre, fiilin işlendiği tarihten başlayarak hesaplanır. Ancak fiil tarihi ayrılamıyorsa neticenin meydana geldiği tarih esas alınır. Soruşturma zamanaşımı süresi;

  1. Yüzbin Türk Lirası veya daha fazla idari para cezasını gerektiren kabahatlerde beş,
  2. Ellibin Türk Lirası veya daha fazla idari para cezasını gerektiren kabahatlerde dört,
  3. Ellibin Türk Lirasından az idari para cezasını gerektiren kabahatlerde üç,
  4. Nispi idari para cezasını gerektiren kabahatlerde zamanaşımı süresi sekiz yıldır.
  • Kabahatin kanuni tanımında belirtilen neticenin gerçekleşmesi

Hukukça korunan menfaatin ihlal edilmiş olması gerekir. İhlal gerçekleşmemiş ise yaptırım uygulanmaz. Örneğin; kanun belli özellikte olmayan LPG nin piyasaya sunumunu kabahat olarak tanımlamışsa, satıcının deposundaki ürünün uygun çıkmamasından dolayı yaptırım uygulanmaz. Ürün henüz piyasaya sunulmadığından netice gerçekleşmemiştir.

  • İcra edilen fiil ile meydana gelen sonuç arasında nedensellik bağı

Sonuç ile icrai veya ihmali davranış arasında nedensellik ilişkisi bulunmuyorsa yaptırım uygulanmaz. Örneğin; diğer dağıtıcı lisansı sahibine LPG satan dağıtıcıya başkasının malını depoladığından veya boru hattıyla taşımacılık hizmeti verdiğinden dolayı idari para cezası uygulanmaz. Satılan ürünün dağıtıcının deposundan ve boru hattından geçmesi işin doğası gereğidir. Depolama veya taşıma neticesiyle, satış eylemi arasında nedensellik bağı yoktur.

  • Kabahatin kasten veya taksirle işlenmesi

Kabahatler hem kasten hem de taksirle işlenebilir. Kast, kabahatin bilerek ve isteyerek işlenmesidir. Taksir ise, dikkat ve özen yükümlülüğünün ihlalidir. Kasıt veya ihlal bulunmuyorsa yaptırım uygulanamaz. Bütün yükümlülüklerini yerine getirip süresinde lisans müracaatında bulunan, ancak Kurumun işleyişinden kaynaklanan sebeplerle lisansı geç verilen bayiye, lisans almadığından dolayı idari para cezası uygulanmaz.  

  • Fiili işleyenin kusurlu bulunması

Yaptırım uygulanması için fiili gerçekleştirenin kusurlu olması şarttır. Kusur, fiili gerçekleştirenin kınanması gerektiği konusundaki yargıyı ifade eder. Kişi hukuka uygun davranışta bulunma imkânına sahipken haksızlığı tercih etmiş olmalıdır. Örneğin; motorini dağıtıcısından analiz ettirmeden aldığı için bayi kınanamayacağından üründe yeterli marker bulunmadığı için bayiye idari para cezası uygulanamaz.   

  • Fiilin hukuka aykırı olması

Hukuka aykırılık, ahlak da dahil bütün hukuk sistemlerine aykırılığı ifade eder. Kanuna aykırı bir fiil aynı zamanda hukuka aykırı değilse yaptırım uygulanmaz. Örneğin; Çalışanlarının meslek odasından eğitim ve sertifika alması için her türlü gayreti gösterdiği halde odadan eğitim alamayan bayiye idari para cezası düzenlenemez.   

  • Hukuka uygunluk nedenlerinin bulunmaması

TCK nın hukuka uygunluk nedenleri kabahatler için de uygulanır. Aşağıda sıralanan uygunluk nedenleri bulunduğu takdirde yaptırım uygulanmaz.

  1. Bir hakkın kullanılması
  2. Kanun hükmünün yerine getirilmesi
  3. Meşru savunma
  4. Yetkilinin rızası
  • Kusurluluğu ortadan kaldıran nedenlerin bulunmaması

TCK daki kusurluluğu ortadan kaldıran nedenlerin bulunması durumunda yaptırım uygulanmaz. Kusurluluğu ortadan kaldıran nedenler:

  1. Hata
  2. Yanılma
  3. Zorunluluk hali
  4. Haksız tahrik
  5. Yaş küçüklüğü
  6. Akıl hastalığı
  7. Cebir veya tehdit
  • Suçtan dolayı yaptırım uygulanmamış olması

Bir fiil hem kabahat hem de suç olarak tanımlanmış ise, sadece suçtan dolayı yaptırım uygulanabilir. Suçtan ceza uygulanan bir fiilden dolayı ayrıca idari yaptırım uygulanamaz.

Piyasalar tahmin edilenden daha kırılgandır. Devletin firmalara adil yaklaşması zorunludur. İdari para cezalarının hukuksuz uygulanması belirsizlik ortamı oluşturur. Hiçbir şirket önünü görmeden planlama yapamaz ve faaliyetini yürütemez. Hukukun işlemediği durumlarda piyasanın güvenliğinden ve sürdürülebilirliğinden bahsedilemez. Cezaların maktu ve ağır olması EPDK nın daha dikkatli davranmasını gerekli kılar. Kurum yaptırım uygulamadan önce en azından yukarıda sıralanan hukuki şartların varlığını araştırmalıdır. Yaptırımlar hukuki uygulanmadığı sürece piyasa düzenlenemez. Şimdiye kadar EPDK sadece fiilin tipe uygunluğunu dikkate alarak idari para cezası uygulamıştır. Fiilin hukuka uygun olup olmadığıyla ilgilenmemiştir. Hukuka aykırı idari yaptırımlar kırılgan piyasalara telafi edilemeyecek zararlar verebilir. Piyasanın düzenlenebilmesi için yaptırımlar uygulanırken mutlaka hukuka uygun davranılmalıdır. 

Mehmet EFE