merkez@anadolulpgdernegi.org.tr

Artik hiçbir sey eskisi gibi olmayacak – Haziran 2010

Artik hiçbir sey eskisi gibi olmayacak – Haziran 2010

Rekabet Kurulunun intifalarla ilgili karari taslari yerinden oynatti

Dünyada yüzyili askin uygulamasina ragmen rekabet hukuku ülkemizde yeni gelismeye basladi. Rekabetin Korunmasi Hakkinda Kanunun 1994 yilinda yayinlanmasindan sonra Rekabet Kurumunun olusumunu tamamlamasi 4-5 yil sürdü. Piyasalarin sistemli isleyisi, toplumun refahi ve rekabet hukukunun gelisimi için bu Kurum çok önemli. Her geçis asamasinda oldugu gibi bazen hakli, bazen haksiz yere cezalar ödeyerek, sikintiyi yine girisimciler çekecek. Kararlar alinacak, davalar açilacak, görüsler degisecek… Rekabet hukukunun gelisimi kolay olmayacak.

Intifalar konusunda yasananlar adeta süreci özetliyor.

Daha önceleri intifanin özel hukuktan gelen bir hak oldugu ve karisilmamasi gerektigi düsüncesine sahip olan Rekabet Kurulu, simdi intifayi rekabetin önündeki önemli engellerden biri olarak görüyor. Istasyonunun intifasini dagiticiya vermis bir bayinin baska dagiticiyla sözlesme yapamayacagi, intifa süresince sözlesmesini yenilemek zorunda oldugu, dolayisiyla intifa süresinin sözlesme süresinden ayri düsünülemeyeceginden hareketle, intifa süresinin de bes yildan fazla olamayacagi dogrultusunda karar aliyor.

Intifa süresinin sözlesme süresinden sayilmasi yönünde Rekabet Kurumunun görüs degistirmesi piyasanin isleyisini önemli ölçüde etkileyecek.

18.09.2010 tarihinde bes yilini dolduran intifa ve bayilik sözlesmeleri muafiyetten yararlanamayacak.

Kesintisiz süren intifa ve bayilik sözlesmelerinin toplam süresi 18.09.2010 tarihinde bes yilini dolduranlar, Dikey Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti Tebligi kapsaminda degerlendirilmeyeceginden, bu tarihten sonra muafiyetten yararlanamayacak. Muafiyetten yararlanmadigi halde, bayilik sözlesmesi devam edenler, 4054 Sayili Kanunun dördüncü maddesi hükmünü ihlalden dolayi yaptirimlarla karsilasacak.

18.09.2005 tarihinden önce düzenlesmis intifa sözlesmeleri veya bu tarihten önce yapilmis bayilik sözlesmeleri sürerken düzenlenmis intifa sözlesmelerinin, 18.09.2010 tarihinden önce sona erdirilmesi gerekmekte.

18.09.2005 tarihinden önce baslayan bayilik iliskisi kesintisiz sürerken, bayi ile yapilan intifa hakkinin devri sözlesmesi 2005 yilindan sonra yapilsa bile 18.09.2010 tarihinden itibaren muafiyetten yararlanamaz.

Örnegin; 31.12.2002 tarihinde bayilik sözlesmesi imzalandi. Bayilik iliskisi kesintisiz sürerken 31.12.2007 tarihinde istasyonun intifasi devredildi ve bes yillik bayilik sözlesmesi yenilendi. Bu durumda 18.09.2010 tarihinden itibaren muafiyetten yararlanilamaz.

Akaryakit sirketine ait LPG dagiticisinin yaptigi sözlesmeler de intifadan ayni ölçüde etkilenir.

Akaryakit dagitim sirketinin intifa süresi bes yili doldurmus, ancak ayni sirketin sonradan düzenledigi LPG bayilik sözlesmesi henüz bes yilini doldurmamissa, intifa kaldirilmis olmasi kaydiyla bes yilin sonuna kadar muafiyet devam eder.

Örnek: Akaryakit dagitim sirketi 2001 yilinda istasyonun intifasini 15 yilligina aldi ve 5 yillik bayilik sözlesmesi düzenledi. 2006 yilinda bayilik sözlesmesini 5 yil uzatti. 2008 yilinda ayni sirket LPG dagitici lisansi aldi ve ayni bayi ile 5 yillik LPG bayiligi sözlesmesi tanzim etti. Bu durumda 18.09.2010 tarihinde akaryakit bayiligi sözlesmesinin muafiyeti son bulur. LPG bayiligi sözlesmesi; intifa 18.09.2010 tarihinden önce kaldirilmis olmak kaydiyla, 2013 yilina kadar muafiyetten yararlanmaya devam eder. 

Ayni gruba ait akaryakit ve LPG dagitim sirketlerinden birinin aldigi intifa, digerinin istasyonda yaptigi sözlesmelerin kesintisiz devam ettigi kanaatini olusturur.

Istasyonun intifasini elinde bulunduran akaryakit dagitim sirketiyle ayni gruba ait LPG dagitim sirketinin ayni bayiyle yaptigi sözlesme bes yilin sonunda intifa tamamen kaldirilmadan yenilenirse muafiyet kalkar.

Örnek: Holding A.S.’ye ait akaryakit dagitim sirketi istasyonun tamaminin intifasini 2002 yilinda 20 yil süreyle aldi ve bayilik sözlesmelerini yillik yeniliyor. Holding A.S nin yönetiminde etkili oldugu LPG dagitim sirketi de ayni istasyona 2004 yilinda 5 yilligina bayilik verdi. Sözlesme 2009 yilinda yenilendi. Her iki sirkette 18.09.2010 tarihinden itibaren muafiyetten yararlanamaz. Sirketler muafiyetten yararlanmaya devam etmek için intifayi kaldirmalari ve tekrar bayilik sözlesmesi yapmalari gerekir.   

LPG dagiticisiyla akaryakit dagiticisi intifali istasyonlarina ikmal için aralarinda anlasmislarsa intifa diger dagiticinin sözlesmelerini de etkileyecektir.

Akaryakit dagitim sirketinin intifasini aldigi istasyonlara ikmal anlasmasina dayanarak LPG dagiticisinin olusturdugu bayilikler bes yilin sonunda muafiyetten yararlanamaz. Dagiticilar arasindaki anlasma bitirilmeden veya intifa kaldirilmadan LPG dagitim sirketinin ayni bayiyle yaptigi sözlesme kesintisiz devam ediyor kabul edilir ve muafiyet sona erer.

Örnek: Akaryakit dagiticisinin intifasini elinde bulundurdugu istasyonlara LPG dagiticisinin bayilik vermesi için iki sirket aralarinda anlasti. LPG dagiticisi bu anlasmaya dayanarak 2004 yilindan 2007 yilina kadar çesitli tarihlerde 15 istasyona bayilik verdi. 18.09.2010 tarihinde 18.09.2005 tarihinden önce verdigi bayiliklerin muafiyeti biter. Digerleri de bes yil dolunca biter. Muafiyetin devam etmesi için akaryakit sirketinin intifayi kaldirmasi veya dagitim sirketleri arasindaki anlasmanin son bulmasi gerekir.

Akaryakit dagitim firmasiyla LPG dagitim firmasi arasindaki iliski yatay iliski oldugundan birbirleriyle düzenledikleri intifali istasyonlara LPG bayiligi verilmesi için yapilan anlasma hiç bir zaman grup muafiyeti tebligiyle getirilen muafiyetten yararlanamaz.

Sözlesmelerin 2002/2 sayili Teblige uyarlanmasi için verilen süre 18.09.2010 tarihinde sona erecektir.

18.09.2010 tarihinde sözlesmelerin teblige uyarlanmasi için verilen süre tamamlandigindan bu tarihten itibaren sözlesmelerde bes yili asan veya süreyi belirsiz hale getiren hükümlerin bulunmasi muafiyeti kaldirir. Bu tarihe kadar sözlesmelerde 5 yili geçen veya süreyi belirsiz hale getiren hükümlerin olmasi yeterli degildi. Sürenin fiilen bes yili geçmesi gerekiyordu. 18.09.2010 tarihinden sonra bayilik sözlesmelerinde veya intifa sözlesmelerinde süre kosuluna uymayan hüküm olursa, fiilen kosullara uyulup uyulmadigina bakilmaksizin muafiyet sona erer.

18.09.2010 tarihinde fiilen bes yili doldurmayip, sözlesme metinlerinde de bes yili geçemeyecegi açik bir sekilde belirtilen anlasmalar, süresi dolana kadar muafiyetten yararlanmaya devam eder.

Örnek: 2007 yilinda 8 yil olarak düzenlenen bir sözlesme, 18.09.2010 tarihinden itibaren muafiyetten yararlanamaz. 2007 yilinda 10 yillik intifa, 5 yillik bayilik sözlesmesi düzenlenmisse 18.09.2010 tarihinden önce intifa süresinin 5 yila düsürülmesi gerekir. Aksi takdirde muafiyetten yararlanilamaz.

Dagitim sirketinin veya bayilerin isim degistirmesi, devredilmesi veya birlesmesi çok özellikli durumlar disinda neticeyi etkilemez.

Devir ve birlesmeler tüm haklarin el degistirmesi seklinde gerçeklestiginden sözlesmelerdeki yükümlülükler aynen el degistirmektedir. Dolayisiyla süreler açisindan bayi veya dagiticinin isim degistirmesi, devredilmesi veya birlesmesinin önemi yoktur.

Dagiticinin intifa karsiligi bayiye ödedigi bedelin 5 yili asan süreye isabet eden kismini geri almasi mümkün gözükmüyor.

Intifa sözlesmeleri 4054 Sayili Kanunun 4. maddesine aykiri degildir. Dolayisiyla ayni Kanunun 56. maddesi uyarinca geçersiz kabul edilip, sebepsiz zenginlesmeye dayali talepte bulunulamaz. Intifa sözlesmeleri, isletme sözlesmelerinin süresini etkiledigi için Rekabet Kurulunun tebligle getirdigi muafiyet tanima kosullarina aykiridir. Bu durum intifayi geçersiz hale getirmez.

Intifa sözlesmesi her kosulda geçerlidir. Dolayisiyla; intifa geçersiz kaldigi gerekçesiyle bayi aleyhine sebepsiz zenginlesme hükümlerine göre dava açilamaz. 

Süresi bes yili asan intifa sözlesmeleri 4054 Sayili Kanunun 4. maddesine degil, muafiyet tanimak için Rekabet Kurumunca belirlenen kosullara aykiridir.

Anlasmalara 5 yili asan rekabet etmeme yükümlülügü konulmamasi sartini Rekabet Kurulu muafiyet tanimanin kosulu olarak getirdi. Kanunda böyle bir yükümlülük yer almamaktadir.

Sözlesmenin süresi 4. maddeye aykiriligi etkilemez. Süre sadece muafiyetten yararlanma kosullariyla ilgilidir. Muafiyetten yararlanamayan bayilik sözlesmeleri 56. maddeye göre geçersiz olur. Buradan hareketle intifa sözlesmelerinin de geçersizliginden bahsedilemez.

Intifanin önemi bayilik sözlesmelerinin süresine etki etme gücünden gelmektedir. Isletme sözlesmesini etkileme gücü olmayan intifa sözlesmesinin süresinin kaç yil oldugunun hiç bir önemi yoktur.

Intifa bedelleri bayiden talep edilebilecek olsa dahi dava açma süreleri yillar öncesinden sona ermistir.

Sözlesme sürelerine üst sinir Dikey Anlasmalara Iliskin Grup Muafiyeti Tebligiyle getirildiginden dava açma süresi tebligin yayimi tarihinde baslamis olur. 2002 sayili muafiyet tebligi 14.07.2002 tarihinde yayinlandigindan bir yillik dava açma süresi 14.07.2003 tarihinde bitmistir.

2002/2 sayili tebligle; istasyona yapilan yatirimin %35 inden fazlasini dagiticinin karsiladigi durumlarda süreler 10 yila çikarken, 18.09.2003 tarihinde yayinlanan 2003/3 sayili tebligle süre 5 yila düsürülmüstür. Bundan dolayi; istasyondaki yatirimin %35’inden daha azini karsilayan dagiticilar açisindan dava açma süresi 14.07.2003 tarihinde biterken, yatirimin %35’inden fazlasini karsilayanlar için dava açma süresi 18.09.2004 tarihinde son bulmustur.   

Artik hiçbir sey eskisi gibi olmayacak

Rekabet Kurumunun intifalarla ilgili karari taslari yerinden oynatti. Bu degisim devam edecek.  Tebliglerle taninan muafiyetlerin çogunun 4054 Sayili Kanunun 5. maddesinde sayilan kosullari tasimadigi anlasilacagindan muafiyet tebligleri gözden geçirilecek. Akaryakit piyasasinda muafiyet satlarinin tamamen kaybedildigi görüleceginden bayilik sistemi sorgulanmaya baslayacak. Rekabet mevzuatimiz istisnalar disinda bayilik sözlesmelerini yasaklarken, EPDK’ nin lisans verirken bayilik sözlesmesinin ibrazini en önemli sart olarak görmesi gibi çeliskiler toplumun rekabet bilincindeki gelisme süreci içerisinde giderilecek.

Rekabet bilincinin gelismesi halkimizin refahini artiracaktir. Bu gelisim sürecinin uzun yillar almamasi için hepimiz üzerimize düseni yapmaliyiz.

Mehmet EFE   

ANADOLU LPG VE AKARYAKIT SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ

Email: merkez@anadolulpgdernegi.org.tr

2022 © Tüm Hakları Saklıdır.